Πολιτική Προστασία και Ψυχολογική Ετοιμότητα: Ο Ανθρώπινος Παράγοντας στην Κρίση
1 Μαρτίου – Παγκόσμια Ημέρα Πολιτικής Προστασίας
Η πολιτική προστασία δεν αφορά μόνο επιχειρησιακά σχέδια, υλικοτεχνικά μέσα ή θεσμικά πρωτόκολλα.
Αφορά πρωτίστως τον ανθρώπινο παράγοντα.
Στην ψυχολογία καταστροφών γνωρίζουμε ότι οι κρίσεις δεν διαταράσσουν μόνο υποδομές, αλλά και αντιλήψεις, συναισθήματα και συμπεριφορές. Η αίσθηση ελέγχου περιορίζεται, η αβεβαιότητα εντείνεται και το νευρικό σύστημα ενεργοποιείται σε κατάσταση απειλής.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, σχεδόν όλοι οι άνθρωποι που επηρεάζονται από καταστάσεις έκτακτης ανάγκης βιώνουν ψυχολογική δυσφορία, η οποία συνήθως βελτιώνεται με την πάροδο του χρόνου, ενώ μόνο μια μειονότητα αναπτύσσει ψυχική διαταραχή (WHO, 2025).
Η διαφορά, ωστόσο, δεν βρίσκεται μόνο στο γεγονός, αλλά στην προετοιμασία που έχει προηγηθεί. Η ανθεκτικότητα δεν αποτελεί αυθόρμητη ιδιότητα. Είναι αποτέλεσμα σταδιακής ενδυνάμωσης γνωστικών, συναισθηματικών και συμπεριφορικών διεργασιών που επιτρέπουν τη διατήρηση λειτουργικότητας υπό πίεση, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο.
Σε περιβάλλοντα υψηλής ευθύνης, η ετοιμότητα δεν αποτελεί επιλογή πολυτέλειας. Συνιστά προστατευτικό παράγοντα που μειώνει τον κίνδυνο ψυχολογικής απορρύθμισης και δυσλειτουργικών αντιδράσεων στρες. Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες για την Ψυχική Υγεία και την Ψυχοκοινωνική Υποστήριξη σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης επισημαίνουν την ανάγκη ενσωμάτωσης της ψυχοκοινωνικής υποστήριξης στον συνολικό σχεδιασμό ετοιμότητας και απόκρισης (IASC, 2007).
Η πολιτική προστασία ξεκινά πριν από το συμβάν· ξεκινά από την επίγνωση του κινδύνου χωρίς υπερβολική μεγέθυνσή του και εδράζεται στη συστηματική ψυχολογική προετοιμασία.
Η ψυχολογική ετοιμότητα προηγείται της κρίσης.
Konstantinos Zoumpiadis
BSc Psychology | Civil Protection Instructor
Indicative References
Inter-Agency Standing Committee. (2007). Guidelines on mental health and psychosocial support in emergency settings. https://interagencystandingcommittee.org/mental-health-and-psychosocial-support-emergency-settings
World Health Organization. (2025). Mental health in emergencies. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-in-emergencies